Tóniłhę́ęshii (dééł)
| Díí dééł bízhiʼ éí 1950 yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos ályaaígíí bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ; éí naaltsoos bikáaʼgi éí kótʼéego akʼeʼeeshchį́: txóǹłxę́·ši· |
| Díí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tóniłhę́ęshii (dééł) yaa halneʼ dooleeł. Dééłgai ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́. |
| yótʼáahdi naaldeehii | |
| Dahináanii Tóniłhę́ęshii (Dééł łigaiígíí) | |
Ndaʼałkaahí bikʼehgo Grus americana wolyé | |
| Náhookǫsjí Kéyah Dah Siʼánígíí (Tsédeeshzha Dziłtah) | |
|---|---|
| naaldeehii daʼalghałígíí dóó daʼałchozhígíí | |
Tóniłhę́ęshii (éí doodaiiʼ éí Dééł łigaiígíí) éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́; ałkʼidą́ą́ʼ díí dééł tʼóó ahayóí ńtʼę́ę́ʼ, áádóó éí Diné Bikéyahdi ałdóʼ dahólǫ́ǫ́ ńtʼę́ę́ʼ; kʼad éí noonéeł ndi. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Grus americana" deiłníigo dayózhí.

Dííshjį́į́góó tóniłhę́ęshii éí Deeteel Bikéyahdi dóó Tsédeeshzha Dził Náhookǫsjígo tʼéiyá dahólǫ́; áadi éí dahoditłééʼgóó dóó nahoditsʼǫʼ dahólǫ́ǫgi hiná. Haigo éí Akałii Bikéyahgóó ndaatʼáa łeh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]Tóniłhę́ęshii éí ashdlaʼdi adéesʼeez áníłtso (áko éí Táłtłʼááh álééh yilááh áníłtso), áádóó éí bitsʼíís łigai. Tóniłhę́ęshii bikąʼígíí éí bideeʼ diłhił dóó bitsiiʼ łizhin dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ; bijáád dóó bikeeʼ éí daalzhin.
Díí dééł éí chʼosh chʼééh digháhii dóó łóóʼ deilghał; tó biyiʼ chʼil dahólónígíí deiłchozh ałdóʼ.