Diné bizaad

Diné bizaad éí Na-Dené Bizaadjí atah yisdzoh haʼní. Na-Dené Bizaadjí tʼáá ałʼąą átʼéego saad dah náánáshjaaʼígíí éí Athabaskan dóó Eyak dóó Tlingit daolyé. Diné Bizaadígíí éí Athabaskan languagejí atah yisdzo haʼní. Díí éí nidaʼałkaahí linguists binidaanish adeiłʼínígíí ákwítʼéego deizdzoh. Diné Bizaad éí Yootó hahoodzo dóó Hoozdo hahoodzo dóó Áshįįh Biiʼtó hahoodzo Diné bikéyah bikáaʼgi bílaʼashdlaʼii dineʼé Dinékʼehjí yádaałtíʼ. Nááná Dziłghą́ʼiʼ Dineʼéʼ, Naashgalí Dineʼé, Beehai Dineʼé, dóó Chíshí dineʼéʼ dabizaad ałdóʼ Athabaskan language shádiʼááhjígo nítʼiʼígíí daʼatah. Kaniidadi dóó Hakʼaz dineʼé bikéyah hahoodzoígíí, éí ląʼí saad yee yádaałtʼiʼígíí éí Athabaskan.

Naabeehó éí atiisgoʼ Athabaskanji yaʼdaałtíʼ, 175,000 anéélʼą́ą́h Naabeehó bizaad yéé yadaałtiʼígíí. Áádóó ninahah bikʼéʼ díí anéélʼą́ą́hígíí deiʼanǫǫl ą́ą́ł. Diné bizaad éí chʼoozʼį́į́hdiʼ Naaki góneʼ yéigo daʼahijoogą́ą́ʼ yę́ędą́ą́ʼ, díí saadígíí éí Wááshindoon bee bikaʼiijéégoʼ bee hónéézná. Diné bisiláołtsooí nidaazbaaʼígíí bizaad chodayoosʼįįdígííʼ éí "Diné Bizaad yee Nidaazbaaʼígíí" ("Navajo Code Talkers") daolyé dóó tʼáá akótʼéígo bee béédahoʼdílzin.

Áłtsáʼ aldah

Díí Diné bizaad / Naabeehó bizaad éí tʼáá yeigo baʼyáʼatíʼgo átʼé. Łaʼ Diné adáhniʼgo éí, "Diné bizaad doo bikʼiʼ doolchʼiiłdaʼ, díí akwii tʼéigo nihah niilyá." Naaná łaʼ Diné/Naabeehó anaadahdiʼniʼ, "Diné bizaad bikʼeʼalchį́į́hgo éí nizhóní áádóó akwii átʼéíʼgo ałchíní Diné bizaad yiʼdahwiidoołʼááł, naasgo."

1990’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naabeehó binaaltsoos "Navajo Times" Diné bizaadjiʼ adooleʼéʼ yikáá anidahyiilʼį́į́h nitʼééh, baʼsaah hólǫ́go biniiná niʼalyá. Áádóó tʼáá aniihdi doo iindaʼ Navajo Times bikáaʼgi Diné bizaad bikʼéʼ alchʼiʼ anaalyáʼ.

Tʼáádi kwiiʼiʼ naaltsoos bikáaʼgi Diné bizaadjiʼ bikʼiʼ aash chį́į́h. Díí naaltsoos éí Diyin God bizaad, áádóó oltaʼdiʼ naaltsoos-text book woolyéʼígíí ałdóʼłá daʼbikáá. Naaná naaltsoos dictionary woolyéʼígíí ałdóʼ bikáaʼgiłá Diné bizaad daʼbikáá. Tʼáá doo éí tʼáá adéín naaltsoos Diné bizaadjiʼ daʼbikááígíí.

Diné bidialect naakiʼ ałʼą́ą́ átʼé

Diné bizaad éí naakiʼ ałʼą́ą́ átʼé (dialect), Yootó tógiʼ Diné kéédahatʼį́níígíí éí "Eastern dialect" yééyaʼdaałtiʼ, naaná Diné Dził yíízhįįnjiʼ kéédahátʼį́nígíí éí "Western dialect" yéé yadaałtiʼ. Díí éí example átʼé:

• yas = zas.
• ahwééh = gohwééh.

Béésh Łichíʼii biyiʼdóó ił Nahazʼą́ baa Haneʼ

---

• Diné bizaad yidééstsʼįį́ł jinizingo éí KTNN 660am radiodę́ę́ʼ łaʼ báyaʼiiʼáh (Dinékʼehjí)
• Languagegeek: Keyboards
• NLA biwebs site