Béésh bąąh dah siʼání

[łahgo áshłééh] Béésh bąąh dah siʼání (Naabeehó biWááshindoon)

Béésh bąąh dah siʼání yaʼanájááʼgiʼ bikin eelkid, Tségháhoodzánídi átʼé.

Naabeehó biWááshindoonjiʼ yaʼdah náhaaztʼąąʼniʼígíí, "Béésh bąąh dah siʼání" woolyéʼgoʼ beeʼbidoojiʼígíí. Tségháhoodzánídiʼ kin Council Chamber woolyéʼgoʼ yiiyaʼanaajáʼ. Béésh bąąh dah siʼání éí Naabeehó biWááshindoon Legislative branch nilį́į́hgoʼ yaʼanaajá, tsébidiin dóó biʼáah tsébii béésh bąąh dah siʼání yaʼanaajá. Díí Béésh bąąh dah siʼání éí baʼandaʼiiniiłgoʼ yaʼanaajá. 110 tááʼ naaznilí bighan Naabeehó bikéyah bikáágoʼ, díí aadę́ę́ béésh bąąh dah siʼání baʼandaʼiiniił. Béésh bąąh dah siʼání "Speaker" woolyégoʼ éí tʼáá átʼé béésh bąąh dah siʼání yaʼanaajáʼígíí yiʼkʼiʼ deizʼį́į́h ałah naʼadlééhgoʼ. Béésh bąąh dah siʼání éí dį́į́diʼ ałhii neikááhgoʼ ninahah, kin Council Chamber woolyé goné. Aadi aadooléʼéʼ yaʼnidaʼtʼį́į́h łééh, áádóó bee hazʼáanii aadiʼ adéíłį́ʼ dóó yéélą́ nidaʼiiłééh.

[łahgo áshłééh] Nitʼąąʼ nahané

Naabeehó bináhádzo biyiʼ Béésh Bąąh Dah Siʼání yiiʼ yahʼanájahí éí "National Historic Landmark" átʼé.

1936 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naabeehó biBéésh bąąh dah siʼání ałtsé aalyá, díí Wááshindoondę́ę́ (U.S. Secretary of the Interior) akwii tʼéígoʼ aada yiilá. Díí éí Naabeehó bikéyah bikáágiʼ adooléʼéʼ hagédi doołééł biniiyé, áádóó Béésh bąąh dah siʼání aalyáʼígíí éí Naabeehó dinéʼé yaʼyaałtiʼ doolééł biniiyéʼ aalyá. Ałtsé béésh bąąh dah siʼání yaʼiijéé yę́ędą́ą́ʼ éí Chee Dodge yaʼnaʼaazhʼéézh Tségháhoodzázídiʼ. 1934 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Béésh Bąąh Dah Siʼání, Indian Reorganization Act adoo yéélą́ʼ daʼasį́į́hdaʼ. 1937 biyihah yę́ędą́ą́ʼ iindaʼ Béésh Bąąh Dah Siʼání nazkʼą́ą́z (reform). 1984 biyiʼyihah yę́ędą́ą́ʼ dookwiishdę́ę́ Béésh Bąąh Dah Siʼání, Naabeehó bikéyah bikáá doo adooléʼéʼ hagédiʼígíí bibeesó (haʼnéélʼą́ą́hgoʼ) beeʼaalį́į́hígíí nidaʼyiiláʼgoʼ bichʼį́ʼ nidaʼhaalyé áádóó tʼáá éí beesó choodaʼyoołį́ʼ. 1984 biyiʼyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Béésh Bąąh Dah Siʼání "Trust Fund" haidiilá, aadi 12% beesó anéélʼąąhgoʼ yaʼahiindeiʼgoʼ aadaʼ yiilá.

2009 biyiʼyihah yę́ędą́ą́ʼ, Naabeehó bikéyah bikáágoʼ adaʼiiniił baʼnaʼasdéí. Díí éí Béésh Bąąh Dah Siʼání yaʼanjááʼígíí 24goʼ aalyá. Ałtsé éí 88 yaʼanaajáʼ nitʼééh, Joe Shirley, Jr., naaltsoos yééneełtsoos Béésh Bąąh Dah Siʼání biʼooh andoolnį́į́ł niihgoʼ.

Béésh bąąh dah siʼání 2010
Béésh Haagééd/Kʼaiʼbiiʼtó/Łichíiʼii Tó Nehelį́į́h/Tsinaabąąs Habitiin	D. S. Tsinigine	Tó Naneesdizí	J.L. Butler
Tsʼah Biiʼ Kin/Ooljééʼ Tó Shą́ą́ʼtóhí/Naatsisʼáán	J. Nez	Naʼníʼá Hayázhí/Łeejin Haagééd/Tsiizizii Tó Łání/Tsídii Tó	W. Phelps
Tsiiłchin Biiʼ Tó/Tó Dinéeshzheeʼ/Deinihootso	K. Benally	Kitsʼiilí/Beʼekʼid Baa Ahoodzání/Hoshdódii Tó Tsé Dildǫʼí/Tsinyiʼ Beʼekʼid	D. Witherspoon
Tsézhin Dilkǫǫh/Tó Hahadleeh/Díwózhii Biiʼ Tó Beʼekʼid Baaʼoogeedí/Tʼiis Tó	E. P. Begay	Łeeyiʼtó/Kinteel/Nahatʼá Dziil Maʼiitoʼí/Tsé Siʼání	L. Curley
Dáʼákʼeh Halání/Tachíí/Bis Dootłʼizh Ndeeshgiizh/Názlíní Tsé Łání/Jeeh Deezʼá	J. Naize	Tsʼíhootso/Teeł Chʼínítʼíʼ	J.L. Hale
Chʼínílį́	L. H. Pete	Lókʼaʼchʼégai/Tsé Nikání/Tsééhílį́/Tó Dzisʼą́ Tséchʼízhí/Tsé Nitsaa Deezʼáhí	N. S. Begaye
Jádító/Tóyééʼ/Lókʼaahnteel Kin Dah Łichííʼ/Kʼiiłtsoiitah	A. J. Shepherd	Tʼáá Bííchʼį́įdii/Tsé Łichííʼ Dahazkání/Naakaii Tó Tółikan/Tʼiis Názbąs	K. Maryboy
Tʼiistsoh Sikaad/Niinahnízaad/Bááh Díílid Tsétaakʼáán/Bis Deezʼáhí/Tsétsį́į́ Nániitłʼiní	L. Bates	Naatʼáanii Nééz	R. Begaye
Gad Ííʼáhí/Bitłʼááh Bitoʼ/Tsé Łichííʼ Deezʼáhí Tséʼałnáoztʼiʼí/Bis Dah Łitso/Tó Hałtsooí Kʼaabizhiistłʼah	D. Tom	Niʼiijííh Hasání/Tó Niłtsʼílí/Beʼekʼid Halchííʼ Tséhootsooí	R. Smith
Naakaii Bitoʼ/Nahashchʼidí/Tó Haachʼiʼ Maʼii Tééh Yitłizhí/Bááhaztłʼah	M. Begay	Chéchʼízhí/Tséyaa Tó/Kin Hózhóní Chéchʼiltah/Bááh Háálį́	C. Damon II
Kinłitsosinil/Tó Bééhwiisgání/Ayání Bitoʼ Beʼekʼid Hóteelí/Tsin Názbąs/Dlǫ́ʼí Yázhí	E. Yazzie	Tłʼóoʼditsin/Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh/Náhodeeshgiizh Tsé Ííʼáhí/Tséłgaii/Beʼekʼid Halgaii Naayízí/Hanáádlį́	D. Simpson
Kin Łigaaí/Tsétaʼ Tóakʼoolí/Tó Áłtsʼíísí Tó Hweełhíní/Yaʼniilzhiin/Náhodeeshgiizh Chʼínílíní Chéchʼiizh Biiʼ Tó/Bilagáana Nééz	L. Tsosie	Tʼiistsoh/Tó Hajiilneehé/Tłʼohchiní	G. Apachito