Nahasdzáán
| kéyah yádiłhił biiʼ hólóní | |
| Nahasdzáán | |
|---|---|
 |
|
| 1 | ooljééʼ bináádááł |
| 5.9736×1024 kg | aniiłdas |
| 12,756 km | áníłtso (ałnííʼ góneʼ ałtsádzohgo) |
| 365di | jóhonaaʼéí yinaadááh |
Nahasdzáán beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́. |
|
.gif)
Nahasdzáán éí táá góneʼ kéyah yiisdzo, jóhonaaʼéídę́ę́goʼ beeʼwooltágoʼ. Nahasdzáán éí ashdlá góneʼ yiisdzo anłtsoʼígíí adóó ʼąąłdasígíí éí tséébii góneʼ yiisdzoʼ. Latinjí éí "Terra" woolyé, adóó bilagaaná bizaadjí éí "World"; éí doodaiiʼ éí, "Blue Planet" woolyé.
Nahasdzáán bikáágiʼ éí akwii shį́į́h ałʼááh nansé, naaldlooshi, tsídii, choosh, adóó bílaʼashdlaʼiʼ kédaʼhatʼį́ʼ. Tʼáádiʼ tʼéíyá kéyah bikáágiʼ akwii tʼéígoʼ adooléʼéʼ hólǫ́ʼ. Nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́ʼgoʼ éí 4.45 mííltsoh naháí yę́ędą́ą́ʼ nahasdzáán haazlį́į́h,[1][2] adóó bikáágiʼ adooléʼéʼ hólǫ́ʼniʼígíí éí ałaʼiʼ mííltsoh naháí yę́ędą́ą́ʼ haazlį́į́h. Nahasdzáán bikáágiʼ Níłchʼi Yáʼátʼéehii hoolééłgoʼ bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ adóóléʼéʼ daʼhiiná. Áádóó nahasdzáán bimagnetic field ałdóʼ nahasdzáán yééyaʼaholyáʼ, díí éí jóhonaaʼéí bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ, éí doodaiiʼ tʼáá hádę́ę́ʼ łéétsoh biʼadinídíín (baʼatʼéʼígíí) naʼjį́ʼ kwiiłį́ʼ. Díí éí nahasdzáán yéénihaʼahólyąąʼ, adóó naasgoʼ 0.5–2.3 [3] [4] mííltsoh naháígoʼ nahasdzáán bikáágiʼ iiná hólǫ́ʼ doolééł. Nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́ʼgoʼ éí naasdiʼlé jóhonaaʼéí biháájiʼjin ałtsoh yididoołííł, aadi iinda jóhanaaʼéí nitsá doolééł adóó nahasdzáán biníłchʼiʼ yiidoołgááł [5].
Nahasdzáá bikáágiʼ kéyah tectonic plate woolyégoʼ hólǫ́ʼ áádóó ałtsá dasdzo, díí nidaʼhadiʼnáʼgoʼ éí kéyah haʼdéísná hanį́ʼ łeeh. Áádóó 71% anéélʼááhgo tó niteel nahasdzáán bikáá hólǫ́ʼ. Nahasdzáán bikáágiʼ éí tó hólǫ́ʼ áádóó díí bináʼjį́ adóóléʼéʼ hólǫ́ʼ: nanséʼígíí, naaldlooshii, bílaʼashdlaʼii, táyiʼjiʼ nidaakaígíí, chʼosh, dóó nidaatʼáhígíí. Nahasdzáán bikáágiʼ éí naakigo kéyah dóó tó yiistin, díí éí poles woolyégo beeʼwoojíʼ. Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí (Antarctica woolyé), áádóó Náhookóósji Tó Niteel ałdó tó yiistin, kéyahłáhgoʼ yiistin.
Nahasdzáán biyídiʼ éí tsé diiłį́į́h dóó sidwohgoʼ naago, yéígo nidasígíí éí ałníʼdiʼ, áádóó naʼakwiinéʼ éí dooʼházhóʼnidazígíí. Tʼáá ałáh sidwohgoʼ naago. Kwii doo nahasdzáán bimagnetic field iiłį́ʼ.
Nahasdzáán éí ooljééʼ binaadááł adóó nahasdzáán éí jóhonaaʼéí yiinaadááł, áádóó nahasdzáán naabááłgo jóhonaaʼéí yiininadah. Tsiʼdah daʼtsʼiʼ nahasdzáán 366.26diʼ ninabááłgo jóhonaaʼéí yinaadááh[6]. Nahasdzáán éí ałchʼįįdiʼgo nadiʼnééʼááhgo naabááł (23.4° beeʼnadiʼnééʼááh) [7], díí binináá naʼháí, dąąʼ, shį́ʼ, dóó akʼéʼ hólǫ́ʼ nahasdzáán bikáágiʼ. Áádóó nahasdzáán ałníiʼgonáʼ tʼáá déísdohgo niʼnahah. Ooljééʼ éí nahasdzáán yiinaadááł, áádóó tó niteel nahasdzáán bikáágiʼ hólǫ́ʼígíí éí naʼyiiłnaʼ, tóʼígíí déíhonátʼį́į́h tó biʼbąąhgoʼ áádóó tó yaʼhonátʼį́į́h ałdóʼ.
Naaltsoos bitsʼą́ą́dóó ééhózinii- ^ Newman, William L. Age of the Earth. usgs.gov. 21 Tʼą́ą́tsoh 2010.
- ^ Stassen, Chris The Age of the Earth. 21 Tʼą́ą́tsoh 2010.
- ^ Britt, Robert (2000-02-25). "Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got?"
- ^ "Caltech Scientists Predict Greater Longevity for Planets with Life". Caltech. 2009-06-11. http://media.caltech.edu/press_releases/13266. Retrieved 22 April 2010.
- ^ Carrington, Damian (2000-02-21). "Date set for desert Earth". BBC News. http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm. Retrieved 2007-03-31.
- ^ Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens. ed. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington: American Geophysical Union. pp. 12. ISBN 0-87590-851-9. http://www.agu.org/reference/gephys.html. Retrieved 2007-03-17.
- ^ Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens. ed. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington: American Geophysical Union. p. 8. ISBN 0-87590-851-9. http://www.agu.org/reference/gephys.html. Retrieved 2007-03-17.
|
Yágháhookáán biiʼ Hólónígíí
 |
|---|
