Mókiwii

Mókiwii
kéyah yádiłhił biiʼ hólóní
Kéyah Mókiwii woolyéhígíí eelkid.
0	ooljééʼ bináádááł
3.302×10²³ kg	aniiłdas
4,879 km	áníłtso (ałnííʼ góneʼ ałtsádzohgo)
87di	jóhonaaʼéí yinaadááh
Mókiwii beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.

Mókiwii bizhiʼ éí Roman dinéʼiʼ bizaad bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ ("mercurius"). Kéyah Mókowii woolyéʼígíí éí Jóhonaaʼéí bitsį́į́di siʼą́ʼ, adóó biaxial tilt ałdó ałtsiisi, adóó díí kéyahígíí ałtsiisi. Mókiwii éí Jóhonaaʼéí 87.969diʼ yiiniʼnádah (87.969 jį́, Nahasdzáán bikáágiʼ anáʼatʼááhígíí beeʼbinéélą́ą́h). Mókiwii biaxial tilt ałtsiisiʼígíí biniiná táádi niʼnábaał jóhonaaʼéí naakidiʼ yiinádahgoʼ. Mókiwii jóhonaaʼéí yiitʼį́į́hgiʼ yiigááłgoʼ tʼáá 43 arcseconds per century; díí akwii náʼtʼį́į́hgoʼ éí Hastiin Albert Einstein yeeʼdintʼą́ʼ. Naaltsoos bikáágiʼ General Theory of Relativity woolyéʼgoʼ yaʼhalné ^[1]. Nahasdzáán bikáádę́ę́ Mókiwii jiʼnééłį́ʼgoʼ tʼáá yéígoʼ yiitʼį́ʼ (−2.3–5.7 magnitudegi yiitʼį́ʼ), akónidiʼ łáhdi éí Mókiwii dooyiitʼį́ʼdaʼ łééh. Díí éí Jóhonaaʼéí adéísdį́į́hígíí biyiidi siʼą́ą́hgoʼ biniiná dooyiitʼį́ʼdaʼ, Jóhonaaʼéí ałtsó iigááhgoʼ ałdó tʼéíyaʼ Mókiwii yiitʼį́ʼ łééh.

Nidaʼałkááʼiʼ éí kéyah Mókiwii atʼéʼígíí dooʼayoo biłbeedaʼhozindaʼ, Nahasdzáán bikáá doo beeʼadéístʼį́ʼ beeʼneelį́į́hgoʼ adóó hálziidígíí atʼéʼ beeʼhozin. 1973 biyihah yę́ędą́ą́ʼ yágháhoníkáángoo ałnaadáʼ tʼahíʼígíí bidoochiid nahasdzáán bikáádę́ę́, adóó éí Mariner 10 woolyéʼgoʼ Mókiwii yikáádiʼ ałhénaʼtáʼ adóó aadi Mókiwii bikáágiʼ anólinígíí ʼayiiskid adóó naaltsoos bikáágiʼ kéyah neezhchʼáá. 45% bigáágoʼ ayiilá, (1974–1975 biyihah yę́ędą́ą́ʼ) adóó MESSENGER yágháhoníkáán yiinaatʼáʼígíí Yas Niłtʼéés 14, 2008 biyihah yę́ędą́ą́ʼ łáh doo kéyah ayiiskid adóó naaltsoos bikáágiʼ kéyah neezhchʼáá. Díí éí 30%goʼ ayiilá, adóó 2011 biyihahgoʼ éí MESSENGER yágháhoníkáán yiinaatʼáʼiiʼ, akóhgoʼ naʼtáá adóó éí ałtsó ayiiniilá.

Mókiwii bikáágiʼ anoolinígíí éí tʼáá Ooljééʼ bikáágiʼ anoolinígíí atʼéʼ. Kéyah bikáágiʼ diwool adóó adaʼhosdzáʼ, adóó łáhgoʼ éí daʼdziigáí. Niłchʼiʼ éí ałtʼááʼiʼ adóó Mókiwii biʼooljééʼ éí adein. Adóó Mókiwii biyiidiʼ éí béésh hólǫ́ʼ adóó díí naalkáágoʼ akwii tʼéígoʼ beeʼhózin (Mókiwii biMagnetic field hólǫ́ʼnígíí beeʼbeeʼhózin béésh hólǫ́ʼígíí). Díí Mókiwii bimagnetic fieldígíí bineelʼą́ą́hgoʼ, 1% beeʼalah; Nahasdzáán bimagnetic fieldígíí tʼáá achʼį́ʼ 1% beeʼ ^[2]. Adóó Mókiwii aniiłdasígíí éí Mókiwii biyiidiʼígíí nitsáʼ adóó ałhiineestíʼgoʼ siʼááh. Hadoh dóó hakʼaz neiłkidígíí beeʼiinéélą́ą́hgoʼ, Mókiwii bikáágiʼ 90–700Kgoʼ anaalkiʼ (−297 °F dóó 801 °Fjíʼ nidiilkíʼ, −183 °C dóó 427 °Cjí nidiilkíʼ) ^[3].

Yágháhookáán biyiidi kéyah daʼsiniilígíí ałgáá naʼniilgoʼ, łaʼ adałtsʼiisi adóó łaʼ éí daʼnitsá. Nishtłʼáhdę́ę́goʼ siʼą́ą́hígíí éí Mókiwii, Biinis, Nahasdzáán, adóó Máaz.

Naaltsoos bitsʼą́ą́dóó ééhózinii

^ Jose Wudka (1998-09-24). "Precession of the perihelion of Mercury". Department of Physics and Astronomy at the University of California, Riverside. http://physics.ucr.edu/~wudka/Physics7/Notes_www/node98.html. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.
^ Russell, C. T.; Luhmann, J. G. (1997). "Mercury: Magnetic Field and Magnetosphere". Space Physics Center, UCLA Institute of Geophysics and Planetary Physics. http://www-spc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/merc_mag/. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.
^ "Background Science". BepiColombo. European Space Agency. August 6, 2010. http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=47055. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.