Biinis

Biinis
kéyah yádiłhił biiʼ hólóní
Kéyah Biinis woolyéhígíí eelkid.
0	ooljééʼ bináádááł
4.856×10²⁴ kg	aniiłdas
12,104 km	áníłtso (ałnííʼ góneʼ ałtsádzohgo)
225di	jóhonaaʼéí yinaadááh
Biinis beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.

Biinis bizhiʼ éí Roman dinéʼiʼ bizaad bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ ("venus"). Biinis kéyah beeʼyoozhíʼiʼígíí naaki góneʼ jóhonaaʼéí bitsáádiʼ siʼą́ą́h. Jóhonaaʼéí 224.7diʼ yiniiʼnadah (Nahasdzáán bikáágiʼ anáʼatʼáhígíí beeʼnaalkáágoʼ). Éʼééʼaahgoʼ Biinis yéígo yiitʼį́ (−4.6 magnitudediʼ siʼą́ą́h łééh). Biinis Jóhonaaʼéí yinádahgo, łáhgo 47.8° naʼdlééh (atiisgoʼ), áádóó Jóhonaaʼéí tʼáá yiitsʼiidiʼ ałhéʼhadah. Nahasdzáán bikáágiʼ éʼééʼaahgo éí doodaiiʼ éí tʼáá abinigo sǫʼ naʼhalingoʼ yéígoʼ adéístiin łééh, adóó azhí nidiʼ tʼáá akwii tʼéígo beeʼwoozhí.

Łaʼ bílaʼashdlaʼiʼ Biinis, Nahasdzáán bikʼis déíłníʼgo daʼyoozhí, biniináʼígíí éí tʼáá ałhééʼniłtsóʼ (asdą́ą́), áádóó bigravity ałdó tʼáá Nahasdzáán asdą́ą́ naʼhalin, adóó atʼéʼígíí ałdó asdą́ą́ ałhééłtʼé. Biinis biníłchʼiʼ éí sulfuric acid beeʼłíbago bikʼééstiʼ, áádóó díí biniiná kéyahígíí dooyiitʼíʼdaʼ. Níłchʼiʼígíí naalkááhgoʼ tʼáá nidaz, áádóó káábin dioxide tʼáá yéígo niłchʼiʼ biyiihólǫ́ʼ. Adóó Biinis bikáágiʼ éí káábin cycle beeʼadéín adóó éí hólǫ́ʼgo éí káábin yootʼą́ʼ łééh (Tsin adazʼááhígíí akwii tʼį́į́h łeeh éí doodaiiʼ éí tsé biyiiʼ góneʼ káábin yootʼą́ʼ łeeh). Áádóó organic life ałdó adéín Biinis bikáágiʼ, éí hólǫ́ʼgo éí káábin yootʼą́ʼ łeeh. Nidaʼałkááʼiʼ adahnį́go éí Biinis daʼtsíʼ tʼáá Nahasdzáán naʼhólingoʼ bikáágiʼ tó nitéél hólǫ́ʼ nitʼééh^[1]. Áádóó kéyahígíí sidwo silį́į́hgo tóʼígíí ałtsó siil silį́į́h, áádóó kéyahígíí tʼóh naaltséé. Naaná Biinis bimagnetic field doo ayoolǫ́ʼdaʼ. Naaná Biinis bikáágiʼ Háájiʼjin hólǫ́ʼígíí ałdó ałtsó biłnidiijóól, adóó Yágháhoníkáán biyiidiʼ niyól hólǫ́ʼígíí ałtsó biłyooʼiiyol^[2]. Áádóó Biinis biniłchʼiʼ atmospheric pressureígíí atiis, naalkáágo 92 beeʼaláh; Nahasdzáán bikáágiʼ éí tʼáá achʼį́ʼ.

Biinis bikáágiʼ kéyah ánólingiʼ doo beeʼhózindaʼ nitʼééh (Níłchʼiʼígíí éí sulfuric acidigiʼ kéyah beeʼłíbagoʼ bikʼééstiʼ), 1990–1991 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Yágháhookáán biyiidiʼ natʼáʼiʼ Project Magellan woolyégoʼ iindaʼ naaltsoos bikáágiʼ kéyah ánólinígíí neezhchʼááʼ. Áádóó kéyahígíí naalkááhgo volcano bikáágoʼ hólǫ́ʼgiʼ atʼé adóó Łeetsoii níłchʼiʼ biyiihólǫ́ʼ. Łeetsoiiʼígíí naalkááhgoʼ bináhjíʼ volcano hólǫ́ʼígíí beeʼbeehózin ^[3] ^[4]. Akódiʼ tsé lava flow woolyéʼígíí adooʼyiiltsééʼda. Biinis bikáágiʼ dooʼayoo kéyah bikáágiʼ adaʼhósdzáádaʼ, Biinis éí yéígo damiiltsoh dóó ałnį́į́h binahah ^[5]. Biinis bikáágiʼ éí kéyah dooʼnáʼhanádaʼgiʼ atʼé daʼnį́ʼ nidaʼałkááʼiʼ daʼnį́ʼ. Biinis biyiidiʼ kǫ́ʼ hólǫ́ʼígíí, háʼshį́į́h nahótʼį́į́hgoʼ tsé lava nilį́į́hgoʼ hánagoh (Yéígoʼ akwii nátʼį́į́h)^[6]

Kéyah Biinis woolyéʼígíí ʼeelkid, kéyahígíí tʼéíyaʼ áádóó sulfuric acid kósígíí éí tʼáá gééd. Yágháhookáán biyiidiʼ natʼáʼiʼ Project Magellan, ayiiskid.

Naaltsoos bitsʼą́ą́dóó ééhózinii

^ Hashimoto, G. L.; Roos-Serote, M.; Sugita, S.; Gilmore, M. S.; Kamp, L. W.; Carlson, R. W.; Baines, K. H. (2008). "Felsic highland crust on Venus suggested by Galileo Near-Infrared Mapping Spectrometer data". Journal of Geophysical Research, Planets 113: E00B24. doi:10.1029/2008JE003134. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.
^ "Caught in the wind from the Sun". ESA (Venus Express). 2007-11-28. http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.
^ Esposito, Larry W. (1984-03-09). "Sulfur Dioxide: Episodic Injection Shows Evidence for Active Venus Volcanism". Science 223 (4640): 1072–1074. doi:10.1126/science.223.4640.1072. PMID 17830154. http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/223/4640/1072. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.
^ Bullock, Mark A.; Grinspoon, David H. (March 2001). "The Recent Evolution of Climate on Venus". Icarus 150 (1): 19–37. doi:10.1006/icar.2000.6570. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.
^ Strom, R. G.; Schaber, G. G.; Dawsow, D. D. (1994). "The global resurfacing of Venus". Journal of Geophysical Research 99: 10899–10926. doi:10.1029/94JE00388. Bibcode: 1994JGR....9910899S. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.
^ Nimmo, F.; McKenzie, D. (1998). "Volcanism and Tectonics on Venus". Annual Review of Earth and Planetary Sciences 26: 23–53. doi:10.1146/annurev.earth.26.1.23. Bibcode: 1998AREPS..26...23N. Biniʼantʼą́ą́tsózí 07, 2010.