Chʼosh doo yitʼínii

''Wikipedia'' bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ

Chʼosh doo yitʼínii Bilagáana bizaadjiʼ éí Microorganism wolyé.

Chʼosh doo yitʼínii, electron micrograph beeʼeelkid, malaria dóó sporozoite yiitʼíʼ, nidaʼáhná midgut dóó epithelia bitáágoʼ.

Chʼosh doo yitʼínii éí Bilagaaná bizaadji "microorganism" woolyé (Gwíík bizaadji bitsʼąąʼdę́ę́: μικρός, mikrós, "small" dóó ὀργανισμός, organismós, "organism"; éí doodaʼ éí, díí atʼéegoʼ bikʼéʼashchʼį́į́ʼ łééh "micro organism éí doodaʼ éí micro-organism").

Díí chʼosh doo yiitʼínii éí chʼosh doo yiitʼínii beeʼneelníʼniʼ (biiʼadées tʼį́į́ʼ) tʼáá éí tʼéíyá beeʼyiitʼį́ʼ adóó tʼáá éí tʼéíyá bee naalkááʼ (Tʼáá anáá éí doo bee yiitʼiʼdaʼ). Chʼosh doo yiitʼínii naalkááígíí éí "mircorbiology" woolyé. 1675 yiihah yéédą́ą́ éí Anton Van Leeuwenhoen woolyégoʼ ałtsé yéédiniitʼą́ʼ adóó ałtsé yiʼyiiłtsą́ʼ.

Díí chʼosh doo yiitʼínii éí akwii shį́į́h ałʼą́ą́ʼ atʼéʼ, díí atʼéígoʼ ałtsá dásdzoh:

Asdąąʼ tʼáá ałtsóʼ chʼosh doo yiitʼínii unicellular daʼniilį́ʼ (single-cell), akóndiʼ łá chʼosh doo yiitʼínii éí multicellular daʼniilį́ʼ. Díí chʼosh doo yiitʼínii éí tʼaa ałtsʼóʼgiʼ naʼhaasdząąn bikáágiʼ hólǫ́: tó biyiidiʼ, łézh, łééʼyiʼdę́ę́ tó seidwóh hadazlį́į́hgoʼ, tó nitéél bitłʼahdiʼ, niłchʼiʼ biyiidiʼ, adóó tsé biyiidiʼ. Díí chʼosh doo yiitʼínii éí adooleʼéʼ daʼnééʼhígíí ashtʼéʼ yííłį́ʼgoʼ atʼéʼ (decomposer). Naaná chʼosh doo yiitʼínii éí niłʼchʼiʼ biʼyiidiʼ nitrogen hólǫ́ ígíí ałdóʼ ashtʼéí yósin (nitrogen cycle).

Chʼosh doo yitʼínii, "Virus" wolyéhígíí. 1918 influenza virus eelkid.

Chʼosh doo yitʼínii, Marburg virus wolyéhígíí

Chʼosh doo yiitʼínii naalkáájiʼ dóó biłnaʼanishjiʼ éí "biotechnology" woolyé, díí éí chʼiyąąn alʼį́į́hjiʼ adóó biʼzhééʼhólǫ́ niʼ alį́į́hjiʼ, adóó dishjį́ʼdiʼ éí genetic engineering woolyégoʼ yiiłnidaalnish. Adóó łaʼ chʼosh doo yiitʼínii éí baʼatʼéʼ adein, adóó łaʼ éí baʼatʼéʼdaʼ hólǫ́. Baʼatʼéʼdaʼ hólǫ́ ígíí éí naałniih bitsʼąąʼdę́ę́ hólǫ́ʼ, díí éí bilaʼashdláʼiʼ bitsʼiis bitáájiʼ iiʼnótʼį́į́ʼ yiilééh, adóó naaldloshiʼ bitsʼiis bitáájiʼ ałdoʼ iiʼnótʼį́į́ yiilééh, adóó chʼil dóó nanséʼ ałdóʼ bitsiin bitáájiʼ iiʼnótʼį́į́ʼ yiilééh.

Ałdóʼ yídíiłtah...

Chʼosh doo yitʼínii beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.