Łóódtsoh

''Wikipedia'' bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ

Łóódtsoh. Chʼosh doo yitʼínii nilʼį́į́hgoʼ naałniih. (Electron micrograph beeʼeelkid).

Łóódtsoh éí chʼosh doo yitʼínii bitsʼą́ą́dę́ę́ naałnii, bilagaaná bizaadjiʼ éí Smallpox woolyé (Naaki ałʼą́ą́h atʼéʼ chʼosh doo yitʼiniiígíí Łóódtsoh bitsʼą́ą́hdę́ę́ hólǫ́ʼniʼígííʼ díí éí Variola major dóó Variola minor woolyé). Adóó Latin bizaadjiʼ éí Variola; éí doodaʼ éí, Variola vera woolyéʼ.

Lóódtsoh éí dił bitsʼoos ałtsoozigoʼ dóó ałtsʼiisigoʼ nidaazʼááhigoʼ yiikáá háʼkááʼ, díí éí háʼkááʼgoʼ, dóó azá bąąhgoʼ, dóó akʼos bąąhgoʼ. Háʼkááʼgoʼ (hákaagiʼ bikáágoʼ) éí naʼakǫs (rash) adóó éí tóʼiiłtʼąąʼ (blister) yíílééh. Chʼosh doo yitʼinii Variola Majorígíí atsʼiis biʼiiʼnótʼį́į́ yiilééhgoʼ éí 30%–35% yiitsʼąąʼ doo adein nidaʼhalééh (mortality). Bilaʼashdlaʼiʼ naadiidaʼgoʼ éí bitsʼiis bąąh daʼayoʼaah, díí éí bikáágiʼ sid (scar) bikʼiʼ łééh, azábąąhgoʼná sid bikʼéʼ łééh. 65%–85% anééląąhgoʼ bilaʼashdlaʼiʼ akwiidaʼnéʼ, naʼdaʼhiidiʼ kááhiʼgiʼ. Naanáłá anáʼ ałdoʼ baʼdaʼooʼaah (doo yééʼohʼį́į́hdaʼ), díí éí corneal ulceration dóó sid anáʼ tʼááʼ yéígoʼ yéíniʼtʼįįh. Adóó giizí (arthritis) dóó atsʼiin biʼiiʼnótʼį́į́ (osteomyelitis) ałdoʼ atsʼiis biihólééh, akóndiʼ éí 2%–5% tʼéíyaʼ akwíídaʼnéʼ.

Chʼosh doo yitʼinii Variola Minorígíí éí 1% yiitsʼąąʼ doo adein nidaʼhalééh, adóó díídiʼígíí éí dooayó ąhdaʼáyoołʼááhdaʼ. Adóó chʼosh doo yitʼinii Variola Minor éí akwííshiih bizhiʼ hólǫ́ʼ: alastrim, cottonpox, milkpox, whitepox, dóó Cuban itch.

Łóódtsoh éí 10,000 naʼhai yéédą́ą́ʼ ałtsé hazlį́į́ʼgiʼ atʼéʼ daʼniʼ nidaʼałkááʼiʼ. 18th century biyii 400,000 anéélʼą́ą́ bilaʼashdlaʼiʼ yiitsʼaaʼ doo adein nidaʼhazlį́į́ʼ Europediʼ (Tóʼhonaanidiʼ).

1950s doo kwiishdę́ę́ éí 50 miiltsoh bilaʼashdlaʼiʼ łóódtsoh bidaʼdeesná, naʼhasdzaan bikáágiʼ/tʼáá atʼéʼgoʼ kéyah bikáágiʼ. 1967 yiihah yéédą́ą́, éí 15 miiltsoh bilaʼashdlaʼiʼ łóódtsoh bidaʼdeesná, adóó naaki miiltsoh éí yiitsʼą́ą́ doo adein dazlį́į́h; díí éí World Health Organization (WHO) kwiitʼéígoʼ estimate adaʼyiiláʼ. 19th century dóó 20th century éí Achʼąąʼ adáʼatsʼiʼ goʼ łóódtsoh doo bóʼhanéʼdaʼ, adóó Niłchʼiʼtsoh 1979 WHO naaltsoos bikʼiʼ azáániígíí hádaʼdéídiilá: łoodtsoh ałtsoh adeinígíí. Diishjį́ʼdiʼ łóódtsoh tʼéíyáʼ doo bóhanéʼdaʼ.