Łóódtsoh

Łóódtsoh. Chʼosh doo yitʼínii nilʼį́į́hgo naałniih. (Electron micrograph beeʼeelkid)

Łóódtsoh éí chʼosh doo yitʼínii bitsʼą́ą́dę́ę́ naałnii, bilagaaná bizaadjiʼ éí Smallpox woolyé (Naaki ałʼą́ą́h átʼé chʼosh doo yitʼiniiígíí Łóódtsoh bitsʼą́ą́hdę́ę́ hólǫ́ʼniʼígííʼ díí éí Variola major dóó Variola minor woolyé). Adóó Latin bizaadjiʼ éí Variola; éí doodaiiʼ éí, Variola vera woolyéʼ.

Łóódtsoh éí dił bitsʼoos ałtsoozigo dóó ałtsʼiisigo nidaazʼááhigo yiikáá háʼkááʼ, díí éí háʼkááʼgo, dóó azá bąąhgo, dóó akʼos bąąhgo. Háʼkááʼgo (hákaagiʼ bikáágo) éí naʼakǫs (rash) adóó éí tóʼiiłtʼąąʼ (blister) yíílééh. Chʼosh doo yitʼinii Variola majorígíí atsʼiis biʼiiʼnótʼį́į́ yiilééhgo éí 30%–35% yiitsʼąąʼ doo adein nidaʼhalééh (mortality). Bílaʼashdlaʼiʼ naadiidaʼgo éí bitsʼiis bąąh daʼayoʼaah, díí éí bikáágiʼ sid (scar) bikʼiʼ łééh, azábąąhgoʼná sid bikʼéʼ łééh. 65%–85% anééląąhgo bílaʼashdlaʼiʼ akwiidaʼnéʼ, naʼdaʼhiidiʼ kááhiʼgiʼ. Naanáłá anáʼ ałdoʼ baʼdaʼooʼaah (doo yééʼohʼį́į́hdaʼ), díí éí corneal ulceration dóó sid anáʼ tʼááʼ yéígo yéíniʼtʼįįh. Adóó giizí (arthritis) dóó atsʼiin biʼiiʼnótʼį́į́ (osteomyelitis) ałdoʼ atsʼiis biihólééh, akóndiʼ éí 2%–5% tʼéíyaʼ akwíídaʼnéʼ.

Chʼosh doo yitʼinii Variola minorígíí éí 1% yiitsʼąąʼ doo adein nidaʼhalééh, adóó díídiʼígíí éí dooayó ąhdaʼáyoołʼááhdaʼ. Adóó chʼosh doo yitʼinii Variola minor éí akwííshiih bizhiʼ hólǫ́ʼ: alastrim, cottonpox, milkpox, whitepox, dóó Cuban itch.

Łóódtsoh éí 10,000 naʼhai yę́ędą́ą́ʼ ałtsé hazlį́į́ʼgiʼ átʼé daʼniʼ nidaʼałkááʼiʼ. 18th century biyii 400,000 anéélʼą́ą́ bílaʼashdlaʼiʼ yiitsʼaaʼ doo adein nidaʼhazlį́į́ʼ Europediʼ (Tóʼhonaanidiʼ).

1950s doo kwiishdę́ę́ éí 50 mííltsoh bílaʼashdlaʼiʼ łóódtsoh bidaʼdeesná, naʼhasdzaan bikáágiʼ/tʼáá átʼéego kéyah bikáágiʼ. 1967 yihah yę́ędą́ą́ʼ, éí 15 mííltsoh bílaʼashdlaʼiʼ łóódtsoh bidaʼdeesná, adóó naaki mííltsoh éí yiitsʼą́ą́ doo adein dazlį́į́h; díí éí World Health Organization (WHO) kwiitʼéígo estimate adaʼyiiláʼ. 19th century dóó 20th century éí Achʼąąʼ adáʼatsʼiʼ go łóódtsoh doo bóʼhanéʼdaʼ, adóó Niłchʼiʼtsoh 1979 WHO naaltsoos bikʼiʼ azáániígíí hádaʼdéídiilá: łoodtsoh ałtsoh adeinígíí. Diishjį́ʼdiʼ łóódtsoh tʼéíyáʼ doo bóhanéʼdaʼ.