Łóódtsoh

"Wikiibíídiiya" bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ
Jump to: navigation, search
Łóódtsoh. Chʼosh doo yitʼínii nilʼį́į́hgo naałniih. (Electron micrograph beeʼéélkid)

Łóódtsoh éí chʼosh doo yitʼínii bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ naałnii, bilagáana bizaadjiʼ éí Smallpox woolyé (Naaki ałʼą́ą́h átʼé chʼosh doo yitʼiniiígíí Łóódtsoh bitsʼą́ą́hdę́ę́ hólǫ́ʼniʼígííʼ díí éí Variola major dóó Variola minor woolyé). Áádóó Latin bizaadjiʼ éí Variola; éí doodaiiʼ éí, Variola vera woolyéʼ.

Łóódtsoh éí dił bitsʼoos ałtsoozigo dóó ałtsʼiisigo nidaazʼááhigo yiikáá háʼkááʼ, díí éí háʼkááʼgo, dóó azá bąąhgo, dóó akʼos bąąhgo. Háʼkááʼgo (hákaagiʼ bikáaʼgo) éí naʼakǫs (rash) áádóó éí tóʼiiłtʼąąʼ (blister) yíílééh. Chʼosh doo yitʼinii Variola majorígíí atsʼiis biʼiiʼnótʼį́į́ yiilééhgo éí 30%–35% yiitsʼąąʼ doo adein nidaʼhalééh (mortality). Bílaʼashdlaʼí naadiidaʼgo éí bitsʼiis bąąh daʼayoʼaah, díí éí bikáaʼgi sid (scar) bikʼiʼ łééh, azábąąhgoʼná sid bikʼéʼ łééh. 65%–85% anééląąhgo bílaʼashdlaʼí akwiidaʼnéʼ, naʼdaʼhiidiʼ kááhiʼgiʼ. Naanáłá anáʼ ałdoʼ baʼdaʼooʼaah (doo yééʼohʼį́į́hdaʼ), díí éí corneal ulceration dóó sid anáʼ tʼááʼ yéigo yéíniʼtʼįįh. Áádóó giizí (arthritis) dóó atsʼiin biʼiiʼnótʼį́į́ (osteomyelitis) ałdoʼ atsʼiis biihólééh, akóndiʼ éí 2%–5% tʼéiyá akwíídaʼnéʼ.

Chʼosh doo yitʼinii Variola minorígíí éí 1% yiitsʼąąʼ doo adein nidaʼhalééh, áádóó díídiʼígíí éí dooayó ąhdaʼáyoołʼááhdaʼ. Áádóó chʼosh doo yitʼinii Variola minor éí akwííshiih bizhiʼ hólǫ́: alastrim, cottonpox, milkpox, whitepox, dóó Cuban itch.

Łóódtsoh éí 10,000 naʼhai yę́ędą́ą́ʼ áłtsé hazlį́į́ʼgiʼ átʼé daʼniʼ ndaʼałkaahí. 18th century biyii 400,000 anéélʼą́ą́ bílaʼashdlaʼí yiitsʼaaʼ doo adein nidaʼhazlį́į́ʼ Europediʼ (Tóʼhonaanidiʼ).

1950s doo kwiishdę́ę́ éí 50 mííltsoh bílaʼashdlaʼí łóódtsoh bidaʼdeesná, naʼhasdzaan bikáaʼgi/tʼáá átʼéego kéyah bikáaʼgi. 1967 yihah yę́ędą́ą́ʼ, éí 15 mííltsoh bílaʼashdlaʼí łóódtsoh bidaʼdeesná, áádóó naaki mííltsoh éí yiitsʼą́ą́ doo adein dazlį́į́h; díí éí World Health Organization (WHO) kwiitʼéígo estimate adaʼyiiláʼ. 19th century dóó 20th century éí Achʼąąʼ adáʼatsʼiʼgo łóódtsoh doo bóʼhanéʼdaʼ, áádóó Niłchʼiʼtsoh 1979 WHO naaltsoos bikʼiʼ azáániígíí hádaʼdéídiilá: łoodtsoh ałtsoh adeinígíí. Diishjį́ʼdiʼ łóódtsoh tʼéiyá doo bóhanéʼdaʼ.

Ałchiiniʼ łóódtsoh bidoolnáʼgo éélkid. (Variola major)
Łóódtsoh bichʼąąh aʼaadáʼatsiʼ azee ąąh alʼį́ʼdiʼ (diluent solution dóó, azéí Dryvax® vaccinia vaccine, dóó tsʼáh bifurcatedígíí.)
Méhigo dineʼéʼ łóódtsoh bidaʼdeisnáʼ, (“The Florentine Codex” 1540–1585)


Blue Glass Arrow.svg Ałdóʼ yídíiłtah...