Saad bee alʼį́į́hni

Saad bee alʼį́į́hni éí saad bikʼéʼalchíʼgo naaltsoos bikáaʼgi saad shijaago oolyéʼ. Akwii shįįh ałʼaah átʼéego saad bee alʼį́į́hniʼ hólǫ́.

Alphabetsjiʼ chooʼiihgo

Diné bizaadjí éí saad naaltsoos bikáaʼgi akʼéʼ alchíʼgo, díí saad bee alʼį́į́h (Łaʼ éí Navajo alphabets deiłní).

• A a, B b, Ch ch, Chʼ chʼ, D d, Dl dl, Dz dz, E e, G g, Gh gh, H h, Hw hw, I i, J j, K k, Kʼ kʼ, Kw kw, L l, Ł ł, M m, N n, O o, S s, Sh sh, T t, Tʼ tʼ, Tł tł, Tłʼ tłʼ, Ts ts, Tsʼ tsʼ, W w, X x, Y y, Z z, Zh zh

Saad daʼdiitsʼaʼígíí yaʼhaalnéʼ (phonetic sounds woolyé bilagáana bizaadjí). Díí saad bee alʼį́į́hniʼígíí éí díí átʼé Diné bizaadjí:

• aa, bee, chee, chʼee, dee, dlee, dzee, ee, gee, ghee, hee, hwee, ii, jee, kee, kʼee, kwee, lee, łee, mee, nee, oo, see, shee, tee, tʼee, tłah, tłʼee, tsee, tsʼee, wee, xee, yee, zee, zhee.

Ł áníłnééz dóó áłtʼą́ʼí dóó naneeshtłʼiizh. Latin alphabet biletter nilį́. Bilagáana bizaad doo choyoołʼį́į da.

Bilagáana bizaadjiʼ éí alphabets woolyégo chooʼdaʼyoołįʼ, díí alphabets éí saad daʼdiitsʼaʼígíí yaʼhaalnéʼ (phonetic sounds / phonology). Áádóó naaltsoos bikáaʼgi akʼéʼ alchíʼgo éí:

• Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz.

Syllabariesjiʼ chooʼiihgo

Chééwokii dinéʼiʼ bizaad syllabariesji bikáá. Hastiin Sequoyah ayiilá.

Saad bee alʼį́į́hni syllabariesígíí chooʼiihgo éí saad daʼdiitsʼaʼígíí ałdoʼ chooʼiih, akondiʼ díí éí tʼaa nitsaʼgo saad daʼdiitsʼaʼígíí. Díí example átʼé (bilagáana bizaad chooʼdooʼííł): water, naakigo bisyllables hólǫ́, "wa", "ter". Diné bizaadjí example éí: Shą́ą́ʼtóhó, táágo bisyllables hólǫ́, "Shą́ą́", "tó", "hó". Chééwokii dinéʼiʼ (Cherokee, ᏣᎳᎩ = tsa-la-gi) éí bizaad syllabariesjiʼ yikʼéʼ daʼałchíʼ.

Logographiesji chooʼiihgo

Saad bee alʼį́į́hni, logographicígíí chooʼiih. Mááya dinéʼiʼ bizaadjí bikáá.

Saad bee alʼį́į́hni, logograph woolyéʼígíí. Tsiiʼyiishbizhí dinéʼiʼ bizaad bikáá.