Deetéél

"Wikiibíídiiya" bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ

Jump to: navigation, search


nihookááʼ naaldeehii
Deetéél ^* Deeteel ^*

Ndaʼałkaahí bikʼehgo Alces alces wolyé
Náhookǫsjí Kéyah Dah Siʼánígíí dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah
naaldeehii daʼałchozhígíí (ńdaʼatʼaałígíí)


Deetéél Bilagáana bizaadjí éí “moose” wolyé.

Deetéél éí bįįh dóó dzeeh dahyikahjįʼ atah yisdzoh, áádóó éí bįįh danilínígíí tʼáá ałtso bilááh áníłtso. Nidaʼałkááhí éí "Alces alces" deiłníigo dayózhí.

Naaldeehii→ Bíígháán Dahólónígíí→ Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí→ Biishchʼid Dahólónígíí→ Bikéshgaan Naaki dóó Bikéshgaan Dį́įʼii ↓

Ńdaʼatʼaałii bideeʼ dahólónígíí

	Tsin yilátah ayání

	Bijáád noodǫ́ǫzii

(→ Bideeʼtsʼinígíí)

Jádí

Bįįh

	Dzeeh

	Tó wónaanídę́ę́ʼ dzeeh

	Dzeeh łikizhígíí

Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ dzeeh dóó bįįh

Bįįh łikizhígíí (Béésh Bichʼahníí Bikéyahdę́ę́ʼígíí)

Bįįh łikizhígíí (Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼígíí)

	Hakʼaz bįįh

	Deetéél

	Bįįh bitseełgaiígíí

	Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ bįįh yázhí

	Shádiʼááhdę́ę́ʼ bįįh

	Tsétah bįįhchilí

	Tó wónaanídę́ę́ʼ bįįh

Tábąąh bįįh

	Bįįh biwózhahígíí

Bįįhyázhí biwooʼnézí

Deetéél éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah bikáaʼgi tʼéiyá naakai. Áadi éí tsintahgi dóó ńdíshchííʼ bił hadahoozdzohgi dahiná, áádóó éí yas dóó tin dahólǫ́ǫgi tʼóó ahayóí; deesdoigi dóó honeezílígi éí ádaadin.

[łahgo áshłééh] Iʼnoolinígíí

Deetéél éí 6–7di adéesʼeez^[?] ádaníłtso łeh (łį́įʼgi ádaníłtso); bikąʼígíí éí 850–1580 dahidídloʼ áníłdáás, baʼáádígíí éí 600–800 dahidídloʼ áníłdáas łeh. Nááná éí bitsʼíís deibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ, áádóó éí bideeʼ nteel (éí bininaa deeteel daolyé); bikąʼígíí tʼéiyá bideeʼ hólǫ́, baʼáádígíí éí bideeʼ ádaadin.

[łahgo áshłééh] Chʼiyą́

Deetéél éí daʼałchozhgo naakai; chʼil dóó tsin ndeesgai (kʼaiʼ da, kʼishchííʼ da) deiłchozh. Tłʼoh doo deiłchozh da łeh. Nááná éí táłkááʼ chʼil ayóo deiłchozh.