Chééwokii dinéʼiʼ
.png)
Chééwokii dinéʼiʼ (Chééwokii dinéʼiʼ bizaadji éí Tsalagi (ᏣᎳᎩ); éí doodaiiʼ éí, Aniyąwiyaʼį (ᎠᏂᏴᏫᏯᎢ) woolyégoʼ yééʼadaʼdoojiʼ). Chééwokii dinéʼiʼ éí bitsįʼ yishtłizhii átʼé. Tʼáá doo bilagaaná nidaʼhanééhdaʼ yę́ędą́ą́ʼ éí Chééwokii dinéʼiʼ Jóojah Hahoodzoji, Kééláanah Hahoodzoji, áádóó haʼaʼaahjigoʼ Ténésii Hahoodzoji kéídaʼhaʼtʼį́ nitʼę́ę́h. Áádóó Chééwokii dinéʼiʼ bizaad éí Iroquoian bizaadji ataah yiisdzo. Naaná tʼáá Chééwokii kʼéhji nitʼąąʼ nahané, yaʼdahalnéʼígíí éí "ashdlagoʼ tó daʼsiyę́ę́ʼ"dę́ę́goʼ nidaʼhazná daʼnį́į́hgo baʼdahané áádóó aadi éí bílaʼashdlaʼiʼ Iroquoianji yaʼdałtí[1].
1801 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí bilagáana, Chééwokii adéíłní "Five Civilized Tribes". Biniináʼígíí éí Chééwokii dinéʼiʼ bilagáana binaalyéʼí dóó bilagáana kéíhgo nitsá hakʼéésígíí bitáá niłnį́į́hgo áádóó chódaʼwoołį́ʼígíí biniiná akwii tʼéígoʼ daʼbidoozhí. 2000 biyihah yę́ędą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼiʼ daltá yę́ędą́ą́ʼ éí Chééwokii dinéʼiʼ 300,000 anééhlą́goʼ wooltá, díí éí nitságoʼ bitsį́ yishtłizhii daʼyiikáá Wááshindoon Bikéyah Ałhidadiidzooígíí bikáágiʼ[2].
Wááshindoondę́ę́ éí táágo Chééwokii biWááshindoon yííłchʼį́ daʼnidin bį́į́h (bilagaaná bizaadjiʼ éí federally recognized woolyégoʼ yoozhí). Díí Chééwokii táágoʼ daʼshijááʼígíí éí Cherokee Nation Halgai Hóteel Hahoodzojiʼígíí (éí 35°54′46″N 94°58′17″W-di), Chééwokii Kentákii Hahoodzojiʼígíí, áádóó Chééwokii Náhookǫsjí Kééláanah Hahoodzoji kédaʼhatʼį́ʼígíí (éí 35°31′49″N 83°16′31″W-di).
bee hadítʼéhígíí |
[łahgo áshłééh] Nitʼąąʼ nahané
[łahgo áshłééh] Íldééhdę́ę́ baʼhané
Naakigo hané silá, łaʼ éí Chééwokii adaʼnį́: díí éí Ashdlago Tó Daʼhidéíyį́ʼ dę́ę́go iidlééh, áádóó aadi bílaʼashdlaʼiʼ/bitsįʼ yishtłizhii kédaʼhatʼį́ʼígíí Iroquoian bizaadji yéí yadałtí bitsą́ą́dę́ę́ ooldaʼ daʼnį́į́hgo baʼdahané. Naaná nidaʼałkááʼiʼ nitʼąąʼ ninadaʼałkááhgo ałdó Ashdlago Tó Daʼhidéíyį́ʼ dę́ę́goʼ iildéí daʼnį́į́hgo baʼdahané; díí éí Chééwokii Sáanii dóó hastóí naasdazlį́į́hígíí nidéídiłkidgoʼ akwii tʼéígo naaltsoos bikáági bikʼéʼashchį́go aalyá[3]. Áádóó łaʼ éí łáhgoʼ átʼégo naʼhané; díí éí Chééwokii dinéʼiʼ doo hádę́ę́hgo yiikáídaʼ, tʼaa kwiidoo hósiidlį́į́hdaʼ nį́į́h daʼnį́į́hgo baʼdahané.
Łaʼ nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́į́hgo Cherokee dinéʼiʼ 1201–1300 biyihah yę́ędą́ą́ʼ iindaʼ dził Ábaʼléícháájiʼ chʼí daʼhazná. Nahókʼǫsdę́ę́go nidaʼhanę́ę́hgo kéyah Moiskogii tóoh (Muscogee Creek) hólyéíjiʼ nidaʼhazná. Akwéíʼiʼ dah yiskʼid naazniiligii bitáágiʼ nidaʼiizná (díí dah yiskʼid naazniilígíí éí kįtsiilí daʼnilį́į́hgoʼ naaznííl; bílaʼashdlaʼiʼ adaʼyiilá bitsįʼ yishtłizhii Moiskogii dinéʼiʼ bizási adaʼyiilá[4]. Díí kįtsiil naazniilígíí éí bitsįʼ yishtłizhii adaʼyiilá, Mísísípiian culture (Mississippian culture) woolyégo beeʼwoozhí.
Díí kįtsiil naazniilígíí tʼoh ałtsé hadéílį́į́h yę́ędą́ą́ʼ nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́į́hgo, díí Chééwokii dinéʼiʼ bizási adaʼyiilá daʼnį́į́hgo naaltsoos beeʼnidaʼnéízdéí. Áádóó 1901 biyihah doo kwiishdę́ę́ díí kįtsiil naazniilígíí nidaalkáágo bitsą́ą́doo beeʼdéítʼą́, díí éí Moiskogii dinéʼiʼ bizási adaʼyiilá hadoonį́į́hdiʼ.
[łahgo áshłééh] 1500 biyihah
1540 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naakáí łíbáʼiʼ Hastiin Hernando de Soto Chééwokii bikéyahgoʼ táʼdii ʼeezh. Íidą́ą́ akwiigoʼ shį́į́h Bitsįʼ yishtłizhii bikin naazniilgoʼ yitaayáʼ, áádóó díí kin daʼnaazhjááʼiʼgiʼ éí Coosa daalyéʼgoʼ bidaʼhoolnį́į́h (Mísísípiian culture). Chééwokii dinéʼiʼ éí 1700’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ iindaʼ nidaʼhazné[5]. Naakáí łíbáʼiʼ naaltsoos bikáágiʼ akʼeʼ eshchį́įgo éí anį́į́h; Bitsįʼ yishtłizhii Chalaque daalyéʼígíí éí Tooh Keowee woolyéʼígíí yiitsį́į́hgoʼ kéʼdahatʼį́ʼ (Dííshjį́diʼ éí Náhookǫsjí Kééláanah Hahoodzo, Shádiʼááhjí Kééláanah Hahoodzo, áádóó Jóojah Hahoodzogiʼ tʼáá yiiłniʼ)[6]. Bilagaaná bitsʼąądę́ę́ naałnį́į́h/tahoniigááh bitsįʼ yishtłizhii daʼbigáá[7].
1567 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łíbáʼiʼ Hastiin Juan Pardo woolyégoʼ, táá diʼeezh. Éí bikʼíjįʼ éí, Naakáí łíbáʼiʼ siláołtsooí bikin hastąąʼgoʼ naazniilgoʼ adaʼyiilá. Łá siláołtsooí bikin éí Joara (bitsįʼ yishtłizhii Mísísípiian bikin oolyé) biigáágiʼ łá aalyá, díí siláołtsooí bikinígíí éí Fort San Juan woolyégoʼ aalyá (Bilaaganá bizaadjí éí Fort Saint John woolyé). Díí ałtsé kwii tʼéígoʼ siláołtsooí bikin aalyá Amééwika bikáágiʼ[8]. Áádóó Chééwokii bikin Nikwasi, Estatoe, Tugaloo, Conasauga, dóó Kituwa ałdó yiitáá naaskáí. Naas nahódéísh zhiizhgoʼ éí siláołtsooí bikin adaalyáʼ yééhgiʼ taa dashchxóʼ, díí éí bitsįʼ yishtłizhii Naakáí łibáʼiʼ bisiláołtsooí bikéyahdę́ę́ chʼiʼ déíneeskáádi[9]. Éí bikʼíjį́ʼ éí Naakáí łíbáʼiʼ bisiláołtsooí ałtsó daʼjigáá, áádóó tó niteel bibąąhjiʼ iindaʼ hineeshchą́ą́ʼ[10].
[łahgo áshłééh] 1600 biyihah
1654 biyihah yę́ędą́ą́ʼ bilagaaná Bijíniyah Hahoodzojiʼ nidaʼhanééhígíí bikʼiʼ daʼazná, díí éí Richmond Bijíniyah Hahoodzogoʼnaʼ akwii hótʼį́į́hdiʼ. Bitsį yishtłizhii Rechahecrians/Rickahockans daʼyéíʼígíí daʼhoołchį́į́hdiʼ; Naaná Bitsįʼ yishtłizhii Siouan Manahoac, dóó Nahyssan ałdó daʼhoołchį́į́hdiʼ, bilagaaná nidaʼhanééhígíí yiikʼiʼ neijááhgóʼ. 1655 biyihahgoʼ bilagaaná Tó Táʼ Dinéʼiʼ Bikéyahdę́ę́ʼígíí áádóó bitsį yishtłizhii Pamunkey ałhiikáígoʼ daʼhoołchį́į́hdiʼígíí yiikʼé daʼdéísdlį́į́h. Dííshjį́ʼgoʼ Bitsį yishtłizhii Rechahecrians/Rickahockans daalyéʼígíí háíʼadaʼtʼį́į́h haʼnįįhgoʼ naʼbiyaʼtiʼ.
Nitʼąąʼ nahané nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́į́hgoʼ éí azhí Rechahecrians/Rickahockans éí bitsįʼ yishtłizhii bizaad Eriechronon/Erielhonan asdą́ą́ biłʼałhééłté (Bitsį yishtłizhii Erie tribe daalyéʼígíí). Nitʼąą ninaalkááʼgoʼ éí bitsį yishtłizhii Rechahecrians/Rickahockans daalyéʼígíí Tooh Ííwii (Lake Erie) woolyédę́ę́ nidaʼhazná. Aadi bitsįʼ yishtłizhii Iroquois Five Nation agháá daʼhódéístʼąąʼ, 1654 biyihah yę́ędą́ą́ʼ akwii daʼhotʼį́į́hdiʼ. Nitʼąąʼ nidaʼałkááʼiʼ Hastiin Martin Smith anį́į́hgoʼ, Bitsįʼ yishtłizhii chʼiʼ daʼbiʼiizhiiʼígíí Bijíniyah Hahoodzojiʼ nidaʼhazná (1986: 131–32). Łaʼ nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́į́hgoʼ éí díí bitsįʼ yishtłizhii chʼiʼ daʼbiʼiizhiiʼígíí éí Chééwokii akwii daʼbidiilyáʼ[11].
Bilagaaná Bijíniyah Hahoodzogiʼ nidaʼhaznáʼígíí éí Chééwokii yiił ałhiidiʼnináʼ adooléʼ ałgháádaʼ yiinííł áádóó choʼdaʼ hoolį́į́hgoʼ haʼhoolzhiizh 1690s doo. 1690 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí bilagaaná Bijíniyah Hohoodzo doo nidaʼkáíʼígíí Chééwokii yitááyaʼ, aadi Chééwokii naaltéʼ bitsįʼ yishtłizhii daʼnilį́į́hígíí bilagaaná biichʼį́ʼ nidaʼhaaznį́į́h[12].
[łahgo áshłééh] 1700 biyihah
- Chééwokii biWááshindoon biweb site: http://www.cherokee.org/
- Chééwokii Kentákii Hahoodzodi dabighanígíí biweb site: http://www.southerncherokeenationky.com/
- Chééwokii Náhookǫsjí Kééláanah Hahoodzodi dabighanígíí biweb site: http://www.cherokee-nc.com/index.php?page=290
|
Anaasází · Áshįįhí Kiisʼáaniígíí · Beehai · Béíyózhin · Chééwokii dinéʼiʼ · Chíshí · Dilzhʼíʼ · Dziłghą́ʼiʼ |
Naaltsoos bitsʼą́ą́dóó ééhózinii- ^ Mooney, James (2006) [1900]. Myths of the Cherokee and Sacred Formulas of the Cherokees. Kessinger Publishing. p. 393. ISBN 978-1-4286-4864-7. http://books.google.com/?id=9HDbWUX71joC.
- ^ The American Indian and Alaska Native Population: 2000" (PDF). Census 2000 Brief. 2002-02-01. http://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kbr01-15.pdf. Retrieved 2007-03-10.
- ^ Mooney, James (2006) [1900]. Myths of the Cherokee and Sacred Formulas of the Cherokees. Kessinger Publishing. p. 393. ISBN 978-1-4286-4864-7. http://books.google.com/?id=9HDbWUX71joC.
- ^ Brown, John P. "Eastern Cherokee Chiefs", Chronicles of Oklahoma Vol. 16, No. 1, March 1938. (retrieved 21 September 2009)
- ^ Fagan, Brian. Ancient North America. London: Thames and Hudson, 2005, pp. 487–488.
- ^ Mooney, James (2006) [1900]. Myths of the Cherokee and Sacred Formulas of the Cherokees. Kessinger Publishing. p. 393. ISBN 9781428648647. http://books.google.com/?id=9HDbWUX71joC.
- ^ Hill, 65.
- ^ David G. Moore, Robin A. Beck, Jr., and Christopher B. Rodning, "Joara and Fort San Juan: culture contact at the edge of the world", Antiquity, Vol. 78, No. 229, Mar. 2004, accessed 26 June 2008
- ^ David G. Moore, Robin A. Beck, Jr., and Christopher B. Rodning, "Joara and Fort San Juan: culture contact at the edge of the world", Antiquity, Vol. 78, No. 229, Mar. 2004, accessed 26 June 2008
- ^ Hill, 66–67
- ^ Conley, A Cherokee Encyclopedia, p. 3
- ^ Gallay, Alan (2002). The Indian Slave Trade: The Rise of the English Empire in the American South 1670–1717. Yale University Press. ISBN 0-300-10193-7.
